گردشگری, مقالات, میراث فرهنگی

حمام ایرانی ؛ زیبایی و نبوغ، خون های جاری از رگ تاریخ

حمام ایرانی

حمام ایرانی بدون شک یکی از نمادهای زیبایی و فراست در معماری ایرانی است. استفاده از هنرهای ظریف در ظاهر بنا و به کارگیری دانش پزشکی و سلامت در کالبد آن، روحی فراتر از مکانی ساده صرفا جهت نظافت جسم، به حمام ایرانی داده است.

 

اما چه ویژگی هایی معماری حمام ایرانی را برجسته کرده است؟

 

به طور کلی بنای حمام ایرانی دارای سه بخش است:

خانه اول (سردخانه، رختکن یا بینه) خانه دوم (میان در) خانه سوم (گرم خانه یا فضای اصلی حمام)

 

حمام ایرانی

خانه اول: سردخانه یا بینه

مزاج خانه اول در حمام ایرانی سرد و خشک و برابر با فصل پاییز بوده. فضای بینه معمولا دارای مساحت زیاد و تزئینات چشمگیر بوده است. بینه به شکل هشت ضلعی، هشت و نیم هشت یا چهارگوش ساخته میشد که دورتا دور آن نیز سکوهایی مفروش برای نشستن و رف هایی برای قرار دادن لباس ها وجود داشت. سقف بینه گنبدی شکل بود و بر فراز گنبد نیز نوعی پنجره به نام جام خانه قرار داشت. در فصول مختلف با برداشتن تعداد مشخصی از جام ها گرما و رطوبت فضا را به حد مطلوب می رساندند، گاهی نیز بعد از خروج مردم از حمام، روزنه ها را برمیداشتن تا عوامل عفونی از فضا خارج شوند.

 

خانه دوم: میان در

خانه دوم یا میان در مزاج سرد و تر داشت و برابر با فصل زمستان بود. میان در فضایی به شکل دهلیز و پر پیچ و خم بود که اغلب با استفاده از هشتی کوچکی ساخته میشد. دو علت می توان برای پیچیده بودن این بخش عنوان کرد:

  • فردی که در گرم خانه بوده و بدنش گرم است کمی با تاخیر به فضای سردخانه وارد شود.
  • از خروج یک باره بخار و گرما از گرم خانه جلوگیری شود.

 

خانه سوم: گرم خانه

گرم خانه در حمام ایرانی مزاج گرم و تر، برابر با فصل بهار داشته است. این فضا نیز همچون بینه به صورت هشت ضلعی، هشت و نیم هشت یا چهارگوش ساخته میشد، با دیوارهایی ضخیم و کفی مرمرین، دارای خزینه آب گرم و مخزن آب سرد. سقف گرم خانه بلندتر از سقف سایر بخش های حمام بود و از فضای بیرونی حمام دیده میشد. این سقف نیز دارای جام‌خانه بود که از شیشه های آن نور به داخل می تابید و منبع اصلی روشتایی فضای داخلی گرم خانه بود. علت انتخاب چنین ساختاری، عدم استفاده از چراغ و جلوگیری از ایجاد مشکلات تنفسی در حمام بود.

 

حمام ایرانی

زیبایی ظاهری و نبوغ به کار رفته در ساخت این بنا، در کنار رخدادهای مهم تاریخی، همچون قتل میرزا تقی خان امیرکبیر و مرداویچ زیاری (بنیان گذار سلسله زیاریان، سده چهارم) اهمیتی ویژه به حمام ایرانی داده و آن را به یکی از برجسته ترین بناها در بخش گردشگری فرهنگی و همچنین گردشگری فاجعه (گردشگری سیاه) تبدیل کرده است.

 

چقدر با بازسازی و استفاده مجدد از حمام ایرانی و تبدیل آن به بخشی از صنعت گردشگری ایران موافق هستید؟

 

منبع: کتاب معماری ایران و جهان اثر دکتر رضا نوری شادمهانی

 

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *